Phù thủy trong văn hóa dân gian Nhật Bản

Trong văn hóa dân gian Nhật Bản, định nghĩa về phù thủy thường được hình dung qua các sinh vật huyền bí - Yokai, hiện thân ở giới tính nữ và sử dụng tà thuật, đôi khi xuất hiện ở hình dạng con người, nhưng cũng có lúc lại gắn liền với một loại động vật: mèo, rắn, cáo.

Dưới đây là những phù thủy phổ biến trong truyện dân gian xứ hoa anh đào:

Phù thủy mèo

Theo truyền thuyết, Bakeneko (mèo quỷ) là một sinh vật hoang dã, bí ẩn, có khả năng biến hình thành con người và quyến rũ nạn nhân rơi vào cái bẫy đầy rẫy sự đáng sợ.

Dân gian xưa đã lưu truyền những câu chuyện cổ về sự rùng rợn của loài mèo, trong đó có “Phù thủy mèo ở Okazaki”. 

Đây là câu chuyện về ba lữ khách dừng chân tại một ngôi chùa trên đường trở về nhà sau chuyến hành hương. Họ gặp một bà lão tên là Osan sống ở đó và được mời ở lại qua đêm.

Tại đây họ chứng kiến ​​một điều rất kỳ lạ là hai con mèo nhảy múa bằng hai chân sau. Nhìn thấy cảnh đó cả ba người đều kinh hãi tột độ nhưng bà Osan đã trấn an, khiến họ dần bớt nghi ngờ, yên tâm nghỉ lại.

Thế rồi vào đêm khuya, một người khách chợt thức giấc và nhìn thấy bóng của bà Osan in trên tường thực chất là bóng của một con mèo. Đến khi nhận ra đó là một Bakeneko thì đã quá muộn, yêu quái mèo đã vung móng vuốt sắc nhọn sát hại người đàn ông đó. Chưa dừng lại, nó tiếp tục xé xác nạn nhân tiếp theo. May mắn rằng người còn lại đã chế ngự được linh hồn mèo độc ác và giết chết nó bằng thanh kiếm của mình.

Câu chuyện khác là về “Phù thủy mèo ở Okabe”. Tương truyền rằng từ thời xa xưa có một con mèo yêu đã ám khuôn viên đền thờ ở trấn Okabe. Tại đây, nó biến hình thành một bà lão để dụ dỗ những cô gái trẻ nhẹ dạ cả tin vào hang ổ của mình. Sau đó nó sẽ đoạt mạng và ăn thịt họ, hút lấy dương khí, sức sống thanh xuân của những cô gái tội nghiệp.

Người ta đồn rằng linh hồn của con Bakeneko này quá thối rữa và độc hại, nên khi ở hình dạng con người lúc ra đi, xác chết của nó đã hóa đá. 

Câu chuyện này được cho là lấy cảm hứng từ một tảng đá có hình dạng con mèo, nhưng không ai xác định được vị trí chính xác của địa danh trong câu chuyện và cả tảng đá. Người dân chỉ có thể biết rằng những nơi có tên Okabe nằm ở khu vực Shizuoka và Saitama. 

Phù thủy rắn

Trùng hợp là những câu chuyện ma quái liên quan đến phù thủy rắn đều có nguồn gốc từ đảo Shikoku. Trong đó có câu chuyện về Jakotsu baba (Xà Cốt Bà Bà - mụ già xương rắn) là khét tiếng nhất.

Jakotsu baba là một phù thủy già đáng sợ có khả năng điều khiển rắn. Bà ta thường xuất hiện khi tay phải cầm một con rắn xanh còn tay trái cầm con rắn đỏ, sống cùng chồng là Jagoemon - "Ngũ Rắn Emon" trong một gò rắn. Bất cứ ai lại gần cái gò ma quái này đều phải đối mặt với những con rắn độc.

Jakotsu baba từng được nhắc đến trong cuốn sách Konjaku hyakki shui của Toriyama Sekien (ghi chép vào năm 1780). Theo Sekien, sinh vật này có nguồn gốc từ thần thoại Bukan với một tộc người là các pháp sư và họ thường sử dụng rắn trong các nghi thức bói toán.

Từ rất lâu trước đây ở Bukan có một pháp sư tên là Jagoemon sống ở một nơi được gọi là gò rắn, vợ ông ta được gọi là Jagoba, theo thời gian, tên của bà ta bị biến đổi thành Jakotsu baba. 

Nhưng khi Konjaku hyakki shui chưa xuất hiện, thì tên gọi Jakotsu baba đã được nhắc trong nhiều cuốn tiểu thuyết và thậm chí kịch Kabuki trong giai đoạn 1760 – 1770, nhưng lại mang nghĩa là tiếng lóng khá tục tĩu để chỉ những bà già, chứ không phải là phù thủy.

Hiện nay Jakotsu baba trở thành nguồn cảm hứng cho các tác phẩm văn hóa đại chúng như bộ anime nổi tiếng GeGeGe no Kitaro và Ninja Scroll với nhân vật Benisato. 

Phù thủy cáo

Cáo là một sinh vật xuất hiện trong nhiều thần thoại, truyền thuyết của văn hóa dân gian phương Đông. Tại Nhật cáo gọi là Kitsune được biết đến là một yêu quái có khả năng biến thành người, tạo ảo ảnh và nhập hồn (Kitsunetsuki). Có hai loại: cáo tốt (Zenko) phục vụ thần Inari và cáo yêu (Yako/Nogitsune) quỷ quyệt, gây ra thảm họa tai ương.

Kitsune-Mochi (người sở hữu cáo) chính là hiện thân của phù thủy cáo. Họ là những pháp sư có khả năng điều khiển sinh vật này, lập giao ước với cáo để đổi lấy sức mạnh ma thuật.

Thường Kitsune-Mochi tạo nên một thế lực tà ác đáng sợ là Tsukimono-Suji (gia tộc cáo). Đây là một gia tộc có khả năng kiểm soát, điều khiển loài cáo để trao đổi sự thịnh vượng, giàu sang, quyền lực nhưng đánh đổi bằng cái giá đắt đỏ thông qua những việc làm, hành động kinh hãi, khiến ai cũng khiếp vía xa lánh.

Phù thủy núi

Đó là Yamauba hay còn được gọi là Onibaba, được biết đến là mụ phù thủy già sống trên núi hay trong rừng sâu.

Yamauba ban đầu xuất hiện với vẻ ngoài của một bà lão hiền lành sống đơn độc trong những túp lều ven đường và thường giúp những lữ khách lạc đường có chỗ trú chân ở qua đêm. Vào đêm khuya Yamauba sẽ hiện nguyên hình với hình dạng già nua xấu xí để truy bắt, xé xác rồi thưởng thức các nạn nhân.

Câu chuyện này được lưu truyền trong dân gian qua nhiều thế hệ rồi dần trở thành chuyện kể trước lúc đi ngủ cho trẻ em, nhằm khuyên răn chúng phải ngoan ngoãn, nghe lời cha mẹ nếu không sẽ bị Yamauba bắt đi.

Về nguồn gốc, Yamauba bắt nguồn từ một phong tục cổ xưa ở thời đói kém. Khi đó trong các gia đình đói khổ sẽ quyết định vứt bỏ người già trên núi hay rừng sâu. Những người mẹ già thường được chọn và bị con cái bỏ mặc cho đến chết. Thế rồi họ ra đi trong giận dữ và tuyệt vọng tột độ rồi hóa thành Yamauba đến dương gian để báo thù, gieo rắc tai ương cho loài người.

Phù thủy ở Okinawa

Yuta chính là những phù thủy có nguồn gốc từ tỉnh Okinawa và một số vùng của khu vực Kyushu, thuộc một phần quan trọng của tín ngưỡng bản địa Ryukyuan.

Yuta được biết đến là những nhà ngoại cảm, chủ yếu là nữ và thực hành những nghi lễ tâm linh, bói toán, tiên tri về tương lai cũng như kết nối với người chết và xua đuổi tà ma.

Họ kiếm sống bằng cách hướng dẫn tâm linh và giải quyết các vấn đề về cuộc sống, sức khỏe, tài chính cùng các mối quan hệ trong xã hội.

Trong quá khứ, chính quyền quần đảo Ryukyu từng quy kết các vụ án giết người chưa được giải quyết cho Yuta. Họ bị buộc tội triệu hồi linh hồn để giết người và xử phạt diễu hành trong nhục nhã quanh làng ở địa phương rồi bị trục xuất. Một số người còn bị xử tử, mất mạng.

Mặc dù đã từng có những cuộc “đàn áp phù thủy” nhưng ngày nay Yuta vẫn được tôn trọng trong đời sống tinh thần của nhiều người Okinawa. Ở khu vực Okinawa và quần đảo Amami có hàng ngàn Yuta đang hành nghề và trở thành một phần đặc sắc trong văn hóa dân gian bản địa.