Thành phố nước phương Đông
Vốn ban đầu, Tokyo là một làng chài nhỏ có tên Edo (江戸 – Giang Hộ), có nghĩa là "cửa sông". Vùng đất này có mạng lưới sông ngòi chằng chịt, bao gồm bốn sông lớn là Tamagawa, Sumida, Arakawa và Edogawa, ngoài ra còn hàng trăm con sông vừa và nhỏ cùng các kênh đào.
Dưới sự cai trị của Mạc phủ Tokugawa từ năm 1603, Edo nhanh chóng phát triển từ một khu định cư ven biển thành trung tâm chính trị của Nhật Bản. Đến thời Duy tân Minh Trị bắt đầu vào năm 1868, Edo đổi tên thành Tokyo, trở thành nơi cư ngụ của Thiên hoàng và là nơi đặt trụ sở các cơ quan của Chính phủ mới.
Quay trở lại thế kỷ 17, rất nhiều bức tranh khắc gỗ thời bấy giờ khắc họa "thế giới nổi" của thành Edo. Một thống kê chỉ ra rằng, nước xuất hiện trong hơn 80% tranh thuộc bộ “Trăm danh thắng Edo” (Meisho Edo Hyakkei) của Utagawa Hiroshige, cho thấy vai trò thiết yếu của nước trong đời sống nơi đây.
Các vị khách phương Tây đặt chân đến Edo đã so sánh vùng đất này với những thành phố nước ở châu Âu. Khoảng năm 1863-1864, chính khách người Thụy Sĩ Aimé Humbert-Droz viết về cảnh quan Edo như sau: "Ở châu Âu, người ta có thể tìm thấy điều tương tự như vậy ở đâu? Chỉ có dọc theo bờ sông và trong các quảng trường của Nữ hoàng biển Adriatic, chính là Venice”.
Lúc ấy, nước là yếu tố then chốt và hệ thống hào nước xoắn ốc đóng vai trò như một “bộ khung” định hình cấu trúc đô thị Edo. Các hào và kênh đào được xây dựng không chỉ vì mục tiêu phòng thủ mà còn phục vụ cho giao thông, thủy lợi và kiểm soát lũ lụt.
Đến thế kỷ 18, Edo đã có hơn 150 kênh đào, người dân chủ yếu di chuyển và vận chuyển hàng hóa bằng thuyền. Sông Sumida đóng vai trò quan trọng đối với thành Edo như tuyến đường bộ hay đường sắt ngày nay. Các khu vực lân cận như Nihonbashi và Kanda cũng nhộn nhịp với hoạt động thương mại đường thủy; hàng hóa từ khắp xứ anh đào được giao dịch và phân phối tại Nihonbashi.
Cầu Nihonbashi khi đó được xem là biểu tượng của quốc gia, điểm khởi đầu của Ngũ nhai lộ (Gokaido) - năm tuyến đường huyết mạch tỏa đi khắp đất nước. Dòng sông Kanda nhộn nhịp những quán trà với nước sông được lấy để pha trà cho shogun, từ đó mà có tên gọi Ochanomizu (nghĩa đen là “nước trà”).
Xa hơn về phía Nam, Shinagawa nơi sông Meguro chảy qua là cửa ngõ hàng hải của Edo. Nơi đây tấp nập các khu nhà trọ và nhà kho chứa hàng, những con thuyền vận chuyển lượng lớn hành khách cùng các loại hàng hóa như rong biển, cá khô và muối. Shinagawa dần trở thành một trung tâm kinh tế quan trọng, là nơi giao thoa của cả giao thông đường thủy và đường bộ.
Đã từng có một Edo thịnh vượng, sầm uất như vậy trên những kênh đào qua các con sông lớn uốn quanh thành cổ. Tuy nhiên theo thời gian, danh xưng “Venice của phương Đông” dần biến mất.
